IA FÄNAU FAAHOU O MÄÒHI NUI E TIÀ AI

2023 - 2025

NA PARAU PAPA

 

Ioane pene 3 ìrava 3 - 8

3 Ua parau atu ra Ietu, nä ô atu rä ia na : « Âmene, âmene, e parau atu vau ia òe, ia òre te taata ia fänau faahou ra, e òre o ia e ìte i te pätireia o te Atua ra ». 4 Ua parau mai ra Nitotemo ia na : « E aha te taata paari e fänau ai. E ö faahou änei o ia i roto i te ôpü o tä na metua vahine a fänau mai ai ». 5 Ua parau atu ra o Ietu : « Âmene, âmene, e parau atu vau ia òe, ia òre te taata ia fänau i te pape e te värua, e òre o ia e ö i roto i te pätireia o te Atua ra. 6 Ta te tino e fänau nei, e tino ia, ta te värua e fänau ra, e värua ia. 7 Eiaha òe e mäere ia parau atu vau ia òe e, ia fänau faahou òutou e tià ai. Te farara nei te mataì i te vähi ta na i hinaaro ra e te ìte ra òe i tö na haruru, aita rä òe i ìte i te vähi no reira mai o ia e te vähi e haerehia atu e a na ra, oia hoì e taata atoà ta te Värua e fänau.

 

Tahiti i te pö : Teuira Henry

Mai te pö auìuì mai e pö anaè. E pö tinitini, e pötaòtaò o te pö ia. Aore e fenua, aore e räau, aore e vai, aore e ôfaì, aore e taata, aore e puaa, aore e raì, aore e märama, aore e rä, aore e peu i tupu. E paa anaè e taaminomino noa ra i roto i te àere mai te hoê huero manu tä te pö i ôfaa mai o Rumia te iòa o taua huero ra, te paa o te Atua mätämua ra o Taaroa.

 

I pärahi noa ai o Taaroa i roto i tö na paa ra, mai te pö a uìuì mai, mai te huero ra te paa i roto i te àere a òhu noa ai, aore fenua aore e raì aore e tai aore e märama aore e fetü, e pö anaè ia, e pö tinitini e te taòtaò, o Rumia ia te iòa o taua paa ra o Taaroa.

 

Huri iho ra taua paa nö na ra, faatià iho ra i nià ei àpu no te raì, topa iho rä te iòa o Rumia. Rohirohi atu ra e i reira rii iho rä, ua unuhi atu ra i te hoê paa hou o te vehi ia na iho, rave iho ra ei papa e ei one. Aore aè ra i mäha i tö na riri, rave atu rä i tö na tuamoo ei pänaì mouà, tö na manava ei pätii ata märevareva, tö na toâhua e tö na ìò ei pori fenua, tö na rima e tö na nau âvae ei faaètaèta no te fenua, tö na maiùu rima e te maiùu âvae ei àpu e ei poa no te ià, tö na huruhuru ei räau täfifi, ia ruperupe te fenua e tö na âau ei òura e ei puhi no te vai e te tai. E ahu atu rä te toto o Taaroa, märeva atu rä ei raì ùteùte e ei änuanua.

Parau rii mätamua roa, färii mai te tapaò no te here e te aroha o te Tumu Nui no teie tumu parau ta tätou no teie matahiti 2023-2024 a te Haapiiraa Täpati i te tuhaa II nei. Tumu parau teie tei ferurihia e te Tömite Rautï a te Ètärëtia i te matahiti 2022 o tei faa-haere-hia i roto i ta tätou mau rururaa tiàtono e rururaa Ètärëtia na te mau tuhaa atoà. Mea nä hea rä to te Âpooraa Rahi Âmui a te EPM i täpae ai i nià i teie tumu parau, « Ia fänau faahou o Mäòhi Nui e tià ai ».

 

TUHAA MATAMUA

 

Ia hiòhia i roto i te oraraa o teie nünaa i Mäòhi Nui nei, te iti noa atu ra te fänau. Rave rahi mau tumu i òre faahou teie nünaa e fänau tini mai ta to tätou mau metua i ora mai na. I roto i te tuatua o teie nünaa e aore ia te tuatua o teie fenua, mea rahi te mau tauiuiraa rahi tei tupu e tei tüìhia i nià i te huru e te faanahoraa o te oraraa o teie nünaa. Ua haùti atoà rä tö na hiroà, tö na iho tumu, tä na peu tumu, e au ra te täatoàraa o te mau mea e parauhia i to te Mäòhi, ua topa. Ua riro terä mau tauiuiraa rahi i te faahaùti te oraraa o teie nünaa i nià i tö na fenua. I haamata ai teie mau tauiraa i te taeraa mai i te mau papaâ mätamua, âpeehia mai e te mau mïtionare mätamua. Te piti o te tauiraa tei faahuru ê i te faanahoraa o te oraraa o teie nünaa, te taeraa mai ia i te paura âtomï i ô nei o tei huri taère roa i te âau o teie nünaa. I reira to teie nünaa haamataraa i te faaruè i te papa mau o tö na oraraa, te fenua ia. Aita te paura âtomï i faahuru ê noa i te faanahoraa o te oraraa, ua höpoi atoà rä te maì i roto i te nünaa te tahi atoà ia tumu rahi i iti ai te fänau i nià i teie fenua. Te toru o te manaò e te mea faufau roa atu, ua tuuhia i roto i te âau o teie nünaa terä manaò e, e faaiti i te fänau no te mea, mea teimaha roa te oraraa, e navaì noa hoê e aore ia e piti tama. E inaha, i riro na te fänau ei òaòaraa na teie nünaa i nä mua atu, i riro na ei ôroà i roto i te oraraa no te mea tapaò te reira no àuhune, täpaò no te hau, täpaò no te maitaì e täpaò atoà no te òaòa. I mua i teie rahiraa tauiuiraa o ta teie nünaa i ora mai, ua faaruè o ia i te värua o te fänau e ua monohia mai e te moni. Te auraa aita te nünaa Mäòhi e hiò faahou te fänau mai te tahi hinaaro no tö na Atua, ua hiò moni rä o ia.

E piti parau papa tei mäìtihia ei paèpaè i ta tätou haapiiraa, teie ia :

 

Parau papa mätamua : Ioane pene 3 ìrava 3 – 8

Piti o te parau papa : Tahiti i te pö ; Te fänau-faahou-raa a Taaroa (Teuira Henry)

 

Ioane pene 3 ìrava 3 - 8

 

E färereiraa teie i roto i te hoê taata paari tei mau i te tiàraa arataì nünaa âti-Iüta e òrometua atoà, o Nitotemo te iòa e o Ietu. Te vai ra terä hinaaro rahi to teie taata i te färerei ia Ietu no te mea te ìte ra o ia i te tahi ère i nià i te märamarama o te parau a te Atua. E no te mea ua faaroo o ia i te parau o teie taata e piihia ra e o Ietu i rave ai te faaotiraa e, e haere e färerei ia Ietu. Eere atoà rä i te mea ôhie nö na no te mau tiàraa ia e mauhia ra e ana, i haere huna ai i te maororaa o te pö.

 

Te färereiraa :

Teie te reo o teie taata paari, « e Rapi, ua ìte mätou e, e òrometua òe mai ô mai i te Atua ra. E òre hoì teie nei mau täpaò ta òe e rave nei e tià i te taata, àuaa te Atua atoà ra ». Te ìte nei teie taata e te vai ra te tahi mea i riro e tauturu faahou ia na i roto i tä na täviniraa i tö na nünaa e tö na Atua. Ua täpü òiòi rä o Ietu ia na mä te pähono atu e : « Âmene, âmene, e parau atu vau ia òe, ia òre te taata ia fänau faahou ra, e òre o ia e ìte i te pätireia o te Atua ra ». Aita o Ietu i faananea i te paraparauraa, i te haamataraa ihoä i tö na faaìteraa i tö na hinaaro i teie taata paari. Te tuu mai nei o ia te parau o te fänau-faahou-raa. Teie fänau-faahou-raa o ta Ietu e faahiti ra i ô nei, te tahi ia faa-âpï-raa o tä na e hinaaro ia rave mai teie taata noa atu ia tö na matahiti rahi. Te auraa aita e ôtià to te faa-âpï-raa, taata âpï noa atu, taata paari noa atu, e faaâpï ihoä no te mea e hinaaro teie no Ietu, e hinaaro teie no te Atua. Te haapäpü atoà rä o Ietu e, i teie faa-âpï-raa e roaa ia na i te ìte i te Pätireia o te Atua.

 

I mua i teie huru parauraa ta Ietu, ua haere âfaro noa te manaò o teie taata paari o Nitotemo i nià i te fänauraa taata i tö na ia manaòraa e, e hoì faahou te taata paari i roto i te ôpü o tä na metua vahine a fänau faahou ai. Aita ihoä o Nitotemo i märamarama rii aè te parau a Ietu e aita roa atu i häroàroà rii aè te parau o te faa-âpï-raa e anihia ra e Ietu ia rave. Aita atoà te Metia i haamarirau te tuu mai nei te tahi parau hau atu i te nä ôraa e : « Ia òre te taata ia fänau i te pape e te värua, e òre o ia e ö i roto i te pätireia o te Atua ». I mua i teie parau ta Ietu e riro atoà tätou i te päinu e te òreraa e märamarama i te mea o tä na e hinaaro ra ia ìte e ia färii o Nitotemo. Te tuu mai nei te parau o te pape e te värua. E aha ra hoì teie pape e, e aha ra hoì teie värua. Te faahoì nei o Ietu i teie taata paari i roto i te ôpuaraa faaora a tö na metua tei nä roto mai i te pape i te püraa mai, te faahoìraa ia i te taata i te matahurahura o teie nei ao, te taime a faaârepurepu ai te Atua i tö na värua i roto i te vai fänau mai ai te märamarama, te fenua e tö na î, te reva e tö na î, te tai e tö na î e te taata e tö na î. Te auraa teie faa-âpï-raa ta Ietu eere i te tahi òhipa âpï, no te haamanaò noa rä i teie taata paari te parau o te here e te aroha o ta te Atua i tanu i roto i tä na rahu i te matahurahura o teie nei ao, te tuhaa òhipa ia a teie tamaiti e haere mai e haamanaò faahou i to te ao. Nitotemo, ua faaea noa o ia i nià i te ture e te mau perofeta, ua faaruè rä te faufaa mau o ta te Atua i tanu i roto i teie nei ao, tö na ia here e tö na aroha ta te fenua e mau ra. Te auraa e hoì i te haamataraa e reira e faaâpï ai te èà e aore ia e hoì i nià i te èà o ta te Atua i tarai no òe.

 

Haamanaò, o Taaroa te haamataraa o teie nünaa Mäòhi, te auraa e taata Mäòhi òe mä to òe fenua, to òe hiroà, to òe iho tumu, to òe reo, ta òe peu tumu, ta òe mäa, te täatoàraa o te mau mea e parauhia òe e Mäòhi. E aha te huru to òe Mäòhiraa, te vai maitaì noa ra e aore ia ua àriàri roa e aore ia ua moè roa.

 

Tahiti i te pö : Te fänau-faahou-raa o Taaroa

(Teuira Henry)

 

O vai teie tamahine piihia o Teuira Henry. E mootua ia na te òrometua mïtionare ra o Osmond. Teie mau parau tei päpaìhia i roto i teie puta « Tahiti i te pö », no roto mai ia i te mau parau tei tiihia e teie òrometua i pihaì iho i te mau tahuà Mäòhi i terä ra tau no te heheu ia i te mau parau paari o teie nünaa tei riro atoà rä ei parau faaroo. Noa atu ia i te tuhaa i anihia i teie mau mïtionare i te rave i nià i teie fenua o Mäòhi Nui, o te pororaa ia i te Èvaneria, ua  ite atoà rä teie òrometua e te vai ra to tätou parau, te vai atoà rä ta tätou hiòraa i te parau no te rahuraahia i teie nei ao, te vai atoà rä te fäìraa a teie nünaa i tö na Atua o Taaroa. Ua tià roa i tä na mootua ia Teuira Henry i te haaputu i teie mau parau, päpaì atu ai i teie puta « Tahiti i te pö ». Mea maitaì atoà rä tätou ia ìte e, eere teie anaè te mau parau tei noaa mai ia na, no terä ra mea ua nïnähia i te auahi te rahiraa o te mau parau tei haaputuhia e ana, teie anaè tei toe mai o ta Teuira Henry i tuu mai i roto i tä na puta « Tahiti i te pö ».

 

Tahiti i te pö : E aha teie pö. Mätau roa tätou i te faariro te pö ei parau riàrià e parau haapaòraa òre. Mai te peu e te vai ra te tahi òhipa tei arahuta te âau o te taata e nä ôhia i te parau e, « vai iho atu te reira no te pö », i roto ia terä manaò aita e tano e faahitihia e aore ia te tahi manaò tei faatoro i te taata i nià i te pohe e te pöuri. E inaha, ia parau te Mäòhi to te pö, terä ia manaò no raro roa mai, te tau raro roa e aore ia te tau tahito roa, terä manaò i roto i te taò « matahurahura ».

 

Te nä hea ra te piti o ta tätou parau papa :

« Mai te pö auìuì mai e pö anaè. E pö tinitini, e pötaòtaò o te pö ia. Aore e fenua, aore e räau, aore e vai, aore e ôfaì, aore e taata, aore e puaa, aore e raì, aore e märama, aore e rä, aore e peu i tupu. E paa anaè e taaminomino noa ra i roto i te àere mai te hoê huero manu tä te pö i ôfaa mai o Rumia te iòa o taua huero ra, te paa o te Atua mätämua ra o Taaroa ».

 

E fäìraa faaroo teie na teie nünaa Mäòhi. Mai terä o tä na hiò ra i te parau o te haamataraa o tö na ao, teie ia ao Mäòhi. No te Mäòhi, o Taaroa te haamataraa o tö na parau. I te haamataraa e pö anaè, e pö tinitini, e pö taòtaò. Te auraa no te pöuri te parau o te haamataraa. Aita hoê aè mea oraora, aore fenua, aore räau, aore e vai, aore e ôfaì, aore e taata, aore e puaa, aore e raì, aore e märama, aore e rä, aore e peu i tupu.

 

Ia faaau anaè tätou i teie faatiàraa ta to tätou mau tupuna e ta te Tenete o te pïpïria, te ìte ra tätou e, hoê ä manaò e vai ra i roto i teie piti parau, ta te nünaa Hëpera e ta te nünaa Mäòhi. No te pöuri te haamataraa o teie nei ao, hiòraa Mäòhi noa atu ä, hiòraa Hëpera noa atu ä.

 

I roto i teie pöuri, taamino noa ra i te hoê huero i roto i te àere mai te huru ra e, na te pö i ôfaa mai i teie huero mai te tahi huero manu ra i te huru. Te paa ia o te Atua mätamua o te Mäòhi, o Taaroa te iòa e teie paa e aore ia teie huero, o Rumia ia te iòa. Teie te haamataraa o to tätou parau.

 

Ua tae i te tahi tau, ua patö o Taaroa i tö na huero, taa mai nei na àpu e piti, te àpu raro o Rumia i raro te papa raro ia, te fenua e te àpu nià o Rumia i nià te papa nià ia, te raì. Haamanaò na tätou i roto i ta tätou mau ôroà täatiraa, teie te haamataraa o teie nau parau, te papa nià e te papa raro o ta tätou e faahiti nei i roto i ta tätou mau toparaa iòa. O Taaroa te haamataraa o teie nau parau.

 

Taa mai na àpu e piti, haere atu rä o Taaroa i räpae àu ia Rumia, àu atu ra i raro e i raro roa, aita hoê aè mea e vai ra, àu atu ra i nià e i nià roa, aita i ìtehia ia na i te hoê mea oraora, ua tuö e ua tuö aita hoê aè pähonoraa i tä na mau tuö. Faariri iho rä o Taaroa, rave iho rä te faaotiraa e, e hoì i roto i tö na àpu, e hoì i roto ia Rumia. I reira o ia i te faariroraa ia na ei fenua e tö na î, ei reva e tö na î, ei tai e tö na î e, e taata e tö na î.

 

E faaau ä tätou i teie faatiàraa i ta te Tenete o te pïpïria e heheu mai ia tätou. I roto i ta te pïpïria faatiàraa, te rahu a te Atua, te mana ia o te parau a te Atua o tei riro mai, ei fenua e tö na î, ei reva e tö na î, ei tai e tö na î e, ei taata atoà e tö na î noa atu aita tätou i mätau i te parau i teie huru parauraa no te taata e tö na î. Ia hiòhia i ô nei, hoê ä manaò i roto na faatiàraa e piti. Tau mea iti noa nei ä.

 

Taaroa, ua haere mai o ia i räpae àu mai i tö na huero, teie te taime i fänau mai ai o Taaroa. Aita ihoä tätou e faaòhipa nei te parau o te fänau no te huero, ia au rä i te türamaraa a te reo Mäòhi i nià i teie taò « fänau », o te tahi ia mea tei nä roto mai i te haere i räpae, to Taaroa haereraa mai i räpae i tö na huero, teie te fänauraa o Taaroa. E no te mea ua hoì faahou o ia i roto i tö na àpu i reira i tö na faariroraa ia na ei fenua e tö na î, ei reva e tö na î, ei tai e tö na î e, e taata e tö na î, teie te fänau-faahou-raa o Taaroa, e parau ia no te ora. Te auraa o Taaroa te haamataraa o te fänau e te fänau-faahou-raa.

 

PITI O TE TUHAA

 

« Ia fänau faahou o Mäòhi Nui e tià ai ». Mea nä hea ra hoì ta tätou märamaramaraa i teie huru hämaniraa ìrava e aore ia mea nä hea ta tätou taiòraa i teie parau. Te vai ra i roto i teie ìrava te tahi taò faufaa roa, teie taò « IA ». Eiaha no te haa-faufaa-òre i te tahi mau taò, no terä ra mea e, te vai ra te tahi manaò o ta teie taò « IA » e faaìte ra. No te taata e taiò ra i teie ìrava, e au ra e, e parau teie tei parauhia ra ia na. E tano tätou e ui e, o vai mau teie e parau nei ia vai, e mai te peu e o vau terä e parauhia ra i teie parau, e tano atoà vau e ui e, o vai terä e paraparau mai ra ia ù. Fätata paì mai teie färereiraa i roto ia Ietu e o Nitotemo e te na ô nei o Ietu : « Eiaha òe e mäere ia parau atu vau ia òe e, ia fänau faahou òutou e tià ai ». Mea huru taa ê rii ihoä ia i ô nei no terä ia mea e, te vai ra o Ietu e te vai atoà ra o Nitotemo e, te tauà-parau ra räua e, o Ietu teie e parau nei ia Nitotemo, « ia fänau faahou òutou e tià ai ». No òe rä, no ù, no tätou, e haere noa ra na nià i te taìara o te oraraa nei, ia faaroo tätou i teie reo i te parauraa mai e, « ia fänau faahou o Mäòhi Nui e tià ai », e tano atoà tätou i te ui e, o vai mau teie e parau mai ra. E ia au atoà paì i teie taureàreà âpï tei faaroo i te tahi reo e aita o ia i ìte o òna änei terä e parauhia ra e inaha i mua i te türamaraa a te tahi taata paari, teie tä na pähonoraa i teie parau e aore ia i teie piiraa : « e te faaroo atu nei to tävini ». Eere änei hoì o te Atua teie e pii mai nei ia òe, ia ù, ia tätou mä te parau mai e, « ia fänau faahou o Mäòhi Nui e tià ai ». Ia parau anaè rä te Atua mai teie te huru, eere ia no te parau noa, e tumu päpü ia i parau mai ai. E tià tätou ia haapäpü i teie-nei-raa ra, o te Atua terä e parau mai ra ia òe e te taata Mäòhi, « ia fänau faahou o Mäòhi Nui e tià ai ». I ô nei tätou e märamarama ai te faufaa mau o teie taò « IA ». Te « IA », to te taata parau e hinaaro ia tupu e aore ra ia rave te taata e faaroo ami ra. Te vai ra ia te tahi tïtauraa no te tahi òhipa päpü maitaì ta te taata parau e hinaaro ra ia tupu. E mai te peu i ô nei, o te Atua terä e parau mai ra, te vai ra ia te tahi òhipa päpü maitaì o tä na e hinaaro ra ia tätou ia rave e ia tupu. E teie tö na hinaaro, « ia fänau faahou o Mäòhi Nui e tià ai ».

 

1)- E aha te fänau

 

Te fänau, te tahi ia mea, mea nä roto i te haere mai i räpae. Òiòi ihoä paha tätou i te täpapa i nià i te fänauraa taata, ia au rä i te türamaraa a te reo tumu Mäòhi, eere ia no te taata noa i teie parau.

Te tahi hiòraa : Ia noaa anaè te tahi manaò âpï i roto i te taata, e parau tätou, ua fänau mai te tahi manaò âpï, te auraa e manaò âpï tei nä roto mai i terä taata tei haere mai i räpae ìtehia atu ai i tö na parau.

 

2)- E aha te fänau-faahou-raa

 

E taò àpaàpa teie e toru taò i roto. Te vai ra ihoä te taò tumu e te mau taò tei täpirihia i pihaì-iho. Te taò tumu i ô nei, « fänau ». Terä ihoä ia o ta tätou i hiò mai na i nä mua atu. Te piti o te taò, teie taò tei täpirihia atu, « faahou ». E aha te « faahou » e aore ia, eaha ta teie taò « faahou » e faaìte mai ra. Rave mai tätou i te tahi hiòraa. Te faaue ra te tahi metua i tä na tamaiti ia òhi mai e toru täamu taro. I tä na hiòraa aita e rävaì, parau atu ra i tä na tamaiti, âiü a òhi faahou mai na e piti aè täamu. I ô nei, te hinaaro nei teie metua täne ia täpiti ä teie âiü i te òhi mai i te täamu taro no terä ia mea e, i te hiòraa a teie metua aita e nävaì. Te auraa, te « faahou » te täpitiraa ia i te tahi òhipa. Te tahi ia òhipa tei rave ê na hia e te anihia ra ia täpiti i te rave, ia rave faahou. No te aha ra hoì terä manaò ia täpiti i te rave. Peneiaè aita te raveraa mätamua i tano e aore ia aita i tià e aore ia te vai ra te tahi mea e riro i te haamaitaì atu ia täpiti te raveraa. Ia tupu rä te « faahou » e tumu päpü ia. Te toru o te taò, te « raa », no te haapäpü noa ia te òhipa e rave.

 

3)- Ia fänau faahou o Mäòhi Nui e tià ai

 

Te mea päpü i ô nei, o te Atua teie e parau nei, « ia fänau faahou o Mäòhi Nui e tià ai ». O te Atua teie e hinaaro nei ia fänau faahou o Mäòhi Nui. Ia ani anaè rä o te Atua mai teie i te huru, e tumu päpü ihoä paha ia.

 

                   a- O vai teie « Mäòhi Nui »

 

I tö na tanoraa mau, e fenua o Mäòhi Nui, teie ia fenua e 5 mirioni tiromëtera tuea, o na Hiro e pae, o Hiti raro, o Hiti nià, te fenua Ènana e to Tuamotu mä. O rätou teie o ta te Atua e ani nei ia fänau faahou. E nä hea rä hoì e tupu ai teie fänau-faahou-raa.

 

E haamata nä mua roa i nià i te taata, teie ia taata e parauhia ra e, o Mäòhi tö na iòa. O òe o Mäòhi terä e anihia ra ia fänau faahou. Te auraa, terä taata no Hiti raro, terä taata no Hiti nià, terä taata no te mau Hiro, terä taata no te fenua Ènana e terä no te mau fenua Tuamotu mä, e anihia ra ia na ia fänau faahou. Ia fänau faahou anaè o Mäòhi i nià i tö na fenua, i nià ia Mäòhi Nui, i reira iti noa aè e tupu ai te fänau-faahou-raa o Mäòhi Nui. Eiaha rä ia aramöina ia tätou e, o Mäòhi Nui te metua vahine faatupu ora te reira no terä taata o Mäòhi. E tano e parau e, na Mäòhi Nui i fänau mai ia Mäòhi e teie nei rä, te anihia ra ia Mäòhi ia fänau faahou.  

 

                   e)- E aha teie fänau-faahou-raa

 

Haamanaò na tätou, te fänau o te tahi ia mea, mea nä roto mai i te haere mai i räpae. Teie aniraa ta te Atua ia fänau faahou teie taata o Mäòhi, te tahi ia mea mai roto mai ia na i te haere mai i räpae. Te ìte ra ia tätou e, te vai ra te tahi mea tei roto è na i te taata Mäòhi o ta te Atua e hinaaro nei ia haere mai i räpae. Te märamarama ra tätou e, eere i te tahi òhipa âpï teie o ta te Atua e ani nei, e òhipa rä o tä na i tuu è na mai i roto ia Mäòhi e o tä na e ani nei ia na ia faaiho faahou mai, e tuu mai i räpae i te vähi mähorahora, i te vähi äteatea ia hïroà faahou ia na i taua mea ra. Mai te peu e te hinaaro nei o te Atua ia hïroà faahou i te taata Mäòhi i taua mea ra, no terä ia mea ua moèhia ia na i taua mea ra, ua haapaehia paha, ua tuuhia paha i te hiti, aita paha o Mäòhi i täuà faahou i taua mea ra, te mea mau o ta te Atua i tanu i roto i tö na âau. Te peàpeà roa atu, ua monohia paha e te tahi mea ê atu i ta te Atua i horoà no na. E aha ra hoì taua mea ra. 

 

                   f)- Te reo mäòhi

 

Te reo i te hiòraa a te mau nünaa atoà o te ao nei, e fauraò ia no te ìte e te paari o te hoê nünaa. Te reo Mäòhi, e fauraò ia no te ìte e te paari o te nünaa Mäòhi. Teie atoà te fauraò e färerei ai teie nünaa i tö na Atua. E no te mea e fauraò teie, eita e tano i te pärahi noa i pihaì iho a mätaìtaì noa ai, mea tià rä ia tätou i te paìùma i nià iho, mea tià ia tätou ia rave i teie fauraò a tere atu ai na nià i te taìara o te oraraa nei, tupu atu ai te färereiraa tätou e te Atua. Tahi rä teie mea o ta tätou i haapae roa i roto i to tätou oraraa. Tano tätou i te ui i teie mahana, « e aha te huru o te reo Mäòhi e aore ia, e aha te huru o to tätou reo ». Te maitaì noa ra e aore ia ua àriàri roa, ua ânoìnoì roa. Eere änei ua pürara teie nünaa i mua i tö na reo tumu. E ia parau anaè rä tätou ua pürara, ua faaruè tätou i te pü o te reo e inaha o te Atua iho te pü. I teie mahana, e aha te reo o ta teie nünaa e paraparau ra, e reo Mäòhi haa-papaâ-hia, e reo ânoìnoì, e reo no te haamaitaì i te rätere. Ia nä ô anaè tätou i te haapäpü e, o te Atua te pü o te reo Mäòhi, no terä ia mea e o te Atua iho te haamataraa o te reo. Haamanaò na tätou i te matahurahura o teie nei ao ua parau o te Atua, Taaroa noa atu ta te tahi, Yaveh noa atu ä ta te tahi. No terä ra mea i teie mahana ua faaruè te taata i te pü o te reo  oia hoì ua faaruè i te Atua, aita teie nünaa i ìte faahou i te parau i tö na iho reo. Ua faariro o ia te taata ia na iho ei pü no te reo Mäòhi.

 

Te ani nei te Atua ia òe te Mäòhi ia fänau faahou i roto i to òe reo tumu, te reo ia o teie fenua, te reo Mäòhi. Tahi, faariro faahou i te Atua ei pü no to tätou reo, paraparau to tätou reo tumu, haapii to tätou reo, faariro te haapiiraa e te paraparauraa o te reo Mäòhi ei òhipa tumu na tätou.

 

                   h)- Te peu tumu

 

                    i)- Te hiroà tumu

 

                   m)- Te iho tumu

 

                   n)- Ta òe mäa tumu

 

                   o)- Ta òe himene tumu

 

                   p)- Te mata î

 

                   r)- To òe paparaa tupuna

 

                   v)- To òe fenua

 

Te täatoàraa o te mau mea i parauhia ai to òe Mäòhiraa

 

I nià i to tätou tiàraa òrometua pupu a te Haapiiraa Täpati, e tano tätou i teie mahana e faaâpï ta tätou huru raveraa i ta tätou òhipa no te maitaì e no te ananahi o ta tätou mau tamarii. Aita tätou e haa-faufaa-òre ra i terä i ravehia mai e to tätou mau metua, te faariroraa te parau o te pïpïria ei papa âueue òre o te haapiiraa. I roto rä i teie tau no te Hinapaarae, te tïtauhia ra tätou ia hiò faahou to tätou parau. Mea peàpeà roa mai te peu e, e paari mai ta tätou mau tamarii i roto i te ère o tö na parau, te òreraa ia e ìte e, e färii i tö na Mäòhiraa tei riro ei tupuraa hanahana no te hinaaro o te Atua. Haamanaò, i teie mahana te papaâ terä e haere mai ra e haapii i te tamarii Mäòhi i te hoe i te vaa, te papaâ terä e haere mai ra e haapii i te tamarii Mäòhi i te reo Mäòhi, te papaâ terä e haere mai ra e haapii i te tamarii Mäòhi i te òri Mäòhi, te papaâ terä e haere mai ra e àmu i ta òe mäa, te papaâ terä e haere mai ra e ài i to òe fenua e te vai atu ä. Aita tätou e tute ra te papaâ, o tätou rä terä e tute ra ia tätou iho i räpae i to tätou iho parau. Ia fänau faahou teie nünaa i roto i tö na Mäòhiraa e tià ai, ia ora na e ia maitaì i te fëruriraa.   

Haapiiraa faanahohia e te mau Rautï Tuhaa 2

Haneremarama Òrometua

Metua T°